Informacja o sytuacji na rynku pracy w powiecie piskim za rok 2003r. 

Rynek pracy  przenika praktycznie wszystkie dziedziny życia gospodarczego i obszary aktywności społecznej, jest pochodną i wypadkową procesów zachodzących w tych obszarach, a w związku z tym wpływ na jego funkcjonowanie jest regulowany przez liczne akty prawne dotyczące tych dziedzin.  Podstawową funkcję regulującą dla obszaru bezrobocia spełnia ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu [Dz.U. z 2003r. Nr 58 poz. 514  ze zmianami ].

Regulacje prawne i finansowe tworzą ramy funkcjonowania rynku pracy i wyznaczają kierunki jego rozwoju. Stymulują procesy na nim zachodzące, zarówno pozytywne, jak           i negatywne w skutkach, stwarzając możliwości oddziaływania w ten rynek z zewnątrz umożliwiają wpływanie na dokonujące się zmiany. W efekcie rozwiązania                          prawno – finansowe wzmacniają bądź osłabiają wpływ różnych czynników na rynek, w tym także wpływ poszczególnych partnerów na nim funkcjonujących. Natura dobrze zorganizowanego wolnego rynku pracy sprawia jednak, iż dominantą pozostają podstawowe reguły ekonomii wolnorynkowej, a więc przede wszystkim konkurencja oraz rachunek kosztów. 

            Przedstawiony materiał stanowi analizę trendów charakterystycznych dla lokalnego rynku pracy  powiatu piskiego w roku 2003. Przedstawia zadania realizowane przez  Urząd Pracy  oraz skalę zjawisk występujących na naszym terenie. 

I.                  Uwarunkowania ekonomiczne i społeczne powiatu piskiego.

Powiat piski położony jest w południowo - wschodniej części województwa warmińsko - mazurskiego. Sąsiaduje z powiatami: szczycieńskim, mrągowskim, giżyckim. ełckim oraz od południowego wschodu graniczy z powiatem kolneńskim - woj. podlaskie. Terytorialnie powiat podzielony jest na 4 gminy, tj. Pisz, Biała Piska, Orzysz i Ruciane Nida.

 Łączna powierzchnia powiatu wynosi 1776,2 km² z czego 30,6 % przypada na użytki rolne, lasy 29 %, wody 28 %, inne 12,4 %.

Powiat piski zajmuje 4 lokatę w województwie warmińsko – mazurskim pod względem zajmowanej powierzchni, większą powierzchnię posiadają takie powiaty jak: olsztyński,  giżycki, szczycieński.

Ponad jedna trzecia ludności powiatu zamieszkuje miasto Pisz, a blisko połowa mieszka w mieście i gminie Pisz. Po Piszu największym miastem jest Orzysz, następnie Ruciane Nida i Biała Piska. Największe skupisko ludności zamieszkującej tereny wiejskie występuje w gminie Biała Piska, następnie w gminie Pisz, Orzysz i Ruciane Nida. Ogółem w miastach powiatu piskiego mieszka 10 000 osób więcej niż na terenach wiejskich (miasta – 35 234, wsie – 24 561). Na terenie powiatu piskiego, o powierzchni 1776 km², mieszka blisko 60 tysięcy osób (34 osoby na 1 km²), pod względem gęstości zaludnienia powiat znajduje się na ostatnim miejscu w województwie. Najwięcej osób na 1 m² przypada oczywiście w miastach: Pisz (1971), następnie w Białej Piskiej (1347), Orzyszu (768) i Ruciane Nida (319). Największa gęstość zaludnienia wynosząca 21 osób na 1 km² na terenach wiejskich występuje w gminie Biała Piska. W pozostałych gminach analogiczny wskaźnik nie przekracza wartości 12.

Podobnie jak w polskiej gospodarce, w powiecie piskim dominują małe i średnie przedsiębiorstwa. W województwie warmińsko-mazurskim w 2002 r. ponad 94% wszystkich podmiotów gospodarczych stanowiły firmy zatrudniające do 9 pracowników, w powiecie piskim wskaźnik ten kształtował się podobnie i wynosił w 2002 r. 94,65%. Zakładów zatrudniających od 10 do 49 pracowników było w regionie w 2002 r. 4,2 %, a w powicie piskim 4,1%. Nieznacznie niższy w powiecie piskim był w porównaniu do średniej wojewódzkiej wskaźnik firm zatrudniających powyżej 50 osób – odpowiednio 0,93%                w piskim i 1,14 % w województwie.

W roku 2002 nastąpił znaczący spadek zarejestrowanych podmiotów gospodarczych (o około 22% w regionie i 27% w powiecie piskim). W tym roku także największe zmiany nastąpiły w segmencie przedsiębiorstw zatrudniających do 9 pracowników. Powodem jest panująca w tym okresie w całej gospodarce recesja. Jednak mimo znaczącego spadku                   w 2002r. liczba podmiotów gospodarczych jest nieznacznie wyższa niż w 2000 (o około 5% w województwie i ponad 12% w powiecie piskim), co może świadczyć o dobrej dynamice rozwoju gospodarczego powiatu.

Tabela  1. Podmioty gospodarki narodowej według liczby zatrudnianych pracowników w latach 2000-2002* (liczbach bezwzględnych i %)

Źródło: na podstawie „Zmiany Strukturalne grup podmiotów w gospodarce narodowej w województwie warmińsko-mazurskim” za lata 2000-2002, GUS.

W powiecie piskim w 2002 r. 63,6% podmiotów gospodarczych (bez zakładów osób fizycznych) należało do sektora prywatnego (w regionie 74,7%). W analizowanym okresie udział firm prywatnych zmniejszył się o prawie 10%, gdy w województwie zaledwie o 1,7%. Zakłady państwowe stanowiły w roku 2000 – 3,5 % ogółu podmiotów gospodarczych,  a w roku 2002 – 2,5%. Samorządy w powiecie piskim posiadały w 2000r. – 19,4 % podmiotów gospodarczych, zaś dwa lata później ich udział zmniejszył się do 17,5%.

Tabela nr 2  Powiat piski - stan w dniu 31 XII

W powiecie piskim najwięcej osób tj. 2 790 (35%) ogółu zatrudnionych pracowało     w przemyśle. O dużej koncentracji zatrudnienia może świadczyć fakt, że około 1400 osób, ponad 50% wszystkich pracujących w przemyśle było zatrudnionych w trzech firmach przemysłu drzewnego – dominującego w powiecie – zakładach: Fabryka  „Sklejka Pisz” S.A.,                   „Holzwerk” w Piszu i „EastWood” w Drygałach. W regionie wskaźnik zatrudnionych             w przemyśle był nieznacznie niższy i wynosił w roku 2002 – 31,9%.

Szkoły i zakłady oświatowe  są to liczący się w skali powiatu pracodawcy. Przykładowo Zespół Obsługi Ekonomicznej Szkół i Przedszkoli w Piszu zatrudniał na koniec 1999 roku 492 osoby. Istotną rolę odgrywają też urzędy administracji państwowej                             i samorządowej, jak również przedsiębiorstwa komunalne, np.:  Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej zatrudnia ponad 100 osób.

II.               Rynek pracy

2.1 Tendencje  w poziomie bezrobocia

              Bezrobocie  w powiecie piskim jest jednym z  najważniejszych problemów społecznych i ekonomicznych o wielu negatywnych konsekwencjach dla gospodarki  regionu i osób bezrobotnych. Nie tylko oznacza ono niewykorzystanie części siły roboczej i niższą produkcję w gospodarce, ale także pogorszenie poziomu życia osób bezrobotnych, frustrację, niezadowolenie społeczne oraz rozwój niekorzystnych zjawisk społecznych. Na koniec           I półrocza 2003r powiat piski  zajmował w województwie piąte, a w kraju szesnaste miejsce    pod względem wysokości stopy bezrobocia, a więc można stwierdzić, że należy  do powiatów o najwyższej stopie bezrobocia w Polsce. Bezrobocie  w   powiecie dotyka głównie ludzi młodych w wieku  od 18-34 lat, o niskich kwalifikacjach zawodowych, kobiety, osoby  mieszkające na wsi.

Na koniec grudnia  2003r  zarejestrowanych było  7826 osób bezrobotnych                    i w porównaniu  do  analogicznego miesiąca roku poprzedniego liczba bezrobotnych  zmalała       o 187 osób (8013 osób – liczba bezrobotnych wg. stanu na dzień 31.12.2002r). 

Od początku okresu transformacji powiat piski charakteryzuje się bardzo wysokim natężeniem bezrobocia. Wskaźnik stopy bezrobocia  mierzony stosunkiem bezrobotnych do czynnych zawodowo mieszkańców powiatu na koniec listopada 2003r  wynosił  34,6%. Oznacza to, że oficjalnie co  trzeci czynny zawodowo mieszkaniec powiatu pozostaje bez pracy. Biorąc pod uwagę bezrobocie ukryte, wskaźnik ten byłby znacznie większy. Sytuacja powiatu na tle kraju   i województwa przedstawia się następująco:

&      w stosunku do  województwa stopa bezrobocia w powiecie jest  wyższa o około                 7 punktów procentowych (województwo – 27,7%),

&      w stosunku do średniej krajowej stopa bezrobocia na terenie działania Urzędu Pracy   jest wyższa o  17 punktów procentowych (kraj 17,6% )

Wykres 1. Stopa bezrobocia w powiecie piskim i w województwie warmińsko – mazurskim w roku  2003 (stan na koniec miesiąca)

Tabela 3. Dynamika wzrostu bezrobocia w powiecie piskim w latach 1998 - 2003

Wykres 2.  Dynamika wzrostu bezrobocia w powiecie piskim w latach 1998- 2003     

źródło: opracowanie własne

            Począwszy od 1998 roku, poziom bezrobocia w powiecie piskim rósł od  5938 osób  do 8393 osób  w roku 2001 - i dopiero w roku 2002 zauważalne są pewne symptomy poprawy - liczba bezrobotnych zmniejszyła się o 380  osób, czyli o 4,5 % w stosunku do 2001 roku. 

            Zauważalny od 2002 roku utrzymujący się również w 2003r spadek bezrobocia            w naszym powiecie  to  wpływ wielu pozytywnych tendencji takich jak:

Ø        wzrost liczby ofert pracy

Ø        wzrost liczby zaktywizowanych absolwentów

Ø        wzrost liczby osób bezrobotnych uczestniczących w szkoleniach                                         i  przekwalifikowaniach

Ø        wzrost liczby udzielonych pożyczek z Funduszu Pracy.

Tabela nr 4. Liczba bezrobotnych w miesiącu grudniu 2002 oraz w poszczególnych miesiącach roku 2003  ( stan na koniec m-ca)

Jak wynika z powyższej tabeli i wykresu  liczba bezrobotnych  w miesiącach  od lutego  do czerwca 2003r  sukcesywnie malała i na koniec czerwca 2003r wynosiła 7288 osób, natomiast od lipca  nastąpił   wzrost liczby bezrobotnych, który na koniec grudnia  2003r  osiągnął poziom 7826 osób.

         Jednym z podstawowych parametrów charakteryzujących sytuację na rynku pracy są dane dotyczące “napływu” i “odpływu” bezrobotnych. Obrazują ruch w bezrobociu –w tym również sterowalną część tego rynku – odpływ – który zależny jest od jakości rynku pracy oraz ilości  środków  Funduszu Pracy  przeznaczonych  na aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu,  dzięki którym urząd może  swoimi działaniami wpływać na zwiększenie  liczby podjęć pracy i staży absolwenckich.

Ogółem w roku 2003 zarejestrowało się 5868 osób  tj. o 409 osób więcej niż w roku 2002, natomiast z różnych przyczyn wyrejestrowało się 6055 osób czyli o 216 osób więcej  niż w roku ubiegłym. Główne przyczyny odpływu z bezrobocia to:

&      podjęcie pracy – 49,9%

&      nie  potwierdzenie gotowości do podjęcia pracy – 31,8%

&      rozpoczęcie szkolenia lub stażu – 10,4%

&      dobrowolna rezygnacja ze statusu bezrobotnego – 3,6%

&      nabycie praw emerytalnych i rentowych – 1,0%

&      inne przyczyny – 3,3%

Wykres nr 4.   Napływ i odpływ bezrobotnych w powiecie piskim w poszczególnych misiącach 2002r.

2.2 Struktura lokalnego bezrobocia

            W 2003r podobnie jak w latach ubiegłych  potwierdziły się cechy lokalnego bezrobocia  dotyczące jego  struktury, a zwłaszcza niektórych subpopulacji bezrobotnych, tj:

&      wysoki udział bezrobotnych w najmłodszych grupach wieku produkcyjnego (18-34 lata) -  50,4%.

&      wysoki odsetek bezrobotnych oczekujących na pracę powyżej 12 m-cy -  53,2%,

&